Media

Blinde premier door toegankelijke ict

Enith Vlooswijk Feb 17, 2015

Door de snelle ontwikkelingen in de ict breken blinden en slechtzienden steeds meer uit hun beperkte leefwereld. Er is nog maar weinig wat een blinde niet kan. Maar zit een premierschap er ook in?

Ze zijn het er allemaal over eens. Wie ik ook spreek - een blinde student, een hulpverlener, een onderzoeker - allemaal beamen ze dat blinden en slechtzienden, dankzij de ict, aan een emancipatievlucht zijn begonnen. Elk van hen neemt het woord ‘revolutie’ in de mond. 

“Er is steeds meer mogelijk”, vertelt Florian Beijers, een 22-jarige student Informatica die al zijn hele leven blind is. “Toen de iPhone met ingebouwde toegankelijkheid zes jaar geleden uitkwam, heeft dat een enorme revolutie teweeggebracht. Het heeft blinden uit hun schulp doen kruipen.”

Beijers bedoelt de iPhone 3GS die Apple in 2009 op de markt bracht. Met ‘ingebouwde toegankelijkheid’ doelt hij op een besturingssysteem dat alle applicaties van het toestel toegankelijk maakt voor blinden en slechtzienden. Alle teksten zijn bijvoorbeeld eenvoudig te vergroten en met een eenvoudige druk op één knop leest een stem alle benodigde informatie voortaan standaard hardop voor.

Dankzij die smartphone ging er plotseling een wereld open voor mensen met een visuele beperking. Via Facebook, Twitter en andere communicatiekanalen kwamen ze in contact met mensen die ze anders nooit zouden hebben ontmoet. Razendsnel kwamen er apps op de markt, die hun beweegruimte aanzienlijk vergrootten. Denk aan apps die voorlezen wat er staat op een poststuk of op de verpakking van een product, of navigatiesystemen die mensen in staat stellen om zelfstandig, zonder hond of hulpvaardige hand, naar plaatsen te gaan waar ze nooit eerder zijn geweest. Beijers noemt zichzelf half gekscherend ‘blinde 2.0’, wat zoveel inhoudt als ‘dankzij ict minstens zo vaardig als wie dan ook’.

De Telegraaf van een meter hoog
Eric Velleman, onderzoeker bij Bartiméus en de Universiteit Twente en toegankelijkheidsexpert bij de Stichting Accessibility bij de Stichting Accessibility, doet al meer dan twintig jaar onderzoek naar de toegankelijkheid van ict voor mensen met een beperking. De elektronische revolutie die in de jaren tachtig en negentig begon, vertelt hij, luidde het begin in van de emancipatie die momenteel zo’n vlucht neemt.

“Informatie op papier werd gedigitaliseerd. Door de brailleleesregel (een apparaat dat digitale tekst omzet naar braille en vice versa) en spraaksoftware werd informatie veel toegankelijker. Vroeger konden blinden een samenvatting in braille krijgen van De Telegraaf; dat was een stapel papier van een meter hoog. Wie nu de krant wil lezen, gaat gewoon naar de website.”

De eerste smartphones leken roet in het eten te gooien: ontoegankelijke touchscreens wierpen blinden en slechtzienden aanvankelijk terug in hun positie van outsiders. Totdat die bejubelde iPhone van Apple dus zes jaar geleden op de markt kwam. Sindsdien ontwikkelen ook Google (Android) en Microsoft (Windows) steeds meer software die de toegankelijkheid van hun apparaten vergroot. Dat moeten ze ook wel, want volgens de wetgeving in de Verenigde Staten zijn overheden verplicht om al hun elektronische informatie toegankelijk te maken voor mensen met een beperking. Wie verzaakt, riskeert een rechtzaak. Ook in Europa is vergelijkbare wetgeving in de maak.

Blinde premier
Harde bewijzen voor de emancipatie van blinden en slechtzienden zijn er nog niet. Cijfers over de opleiding en arbeidsparticipatie van mensen met een visuele beperking ontbreken. Wie nu opgroeit met een beperkt gezichtsvermogen, heeft echter duidelijk meer kans op een ‘normaal’ leven dan vijftig jaar geleden. Betekent dit ook, dat slechtzienden een even grote stem kunnen hebben in het openbare leven? Kan Florian, mocht hij dat willen, ooit premier van Nederland worden?

“Een blinde premier heeft vooral meer tijd nodig dan een ziende”, antwoordt Wendy Voorn op de vraag. Van Voorn is adviseur ondersteunende technologie bij Visio. “Zeker als iemand niet van jongs af aan braille leest, verwerken wij informatie sneller.” Geduld zou dus een schone zaak zijn. Verder worden ict-producten nog altijd vaak ontworpen zonder rekening te houden met slechtzienden. “Vaak is dat relatief eenvoudig, bijvoorbeeld
labels in de broncode toevoegen die de software voor voice-over herkent. Dat hoeft niet duur te zijn, terwijl achteraf de toegankelijkheid toevoegen snel kapitalen kost.”

Over producten die speciaal zijn ontworpen voor blinden en slechtzienden, is zij echter sceptisch. “Vaak worden die ontwikkeld met geld uit een subsidiepot. Als het product er is, blijft er geen geld over voor updates. Bij een update van Windows zie je dat zo’n hulpmiddel vaak niet meer werkt en het duurt heel lang tot het wordt opgelost. Dat is ontzettend frustrerend."
Apps die toegankelijk zijn voor slechtzienden, maar zijn ontworpen voor iedereen die ze handig vindt, worden daarentegen regelmatig van updates voorzien.

Ook geld kan een obstakel vormen, weet Voorn. Vooral zorgverzekeraars hebben daar een hand in. “Zorgverzekeraars verzekeren eens in de vier jaar een pakket van ondersteunende hulpmiddelen.. Dat is lastig, omdat ik bij een verslechterende aandoening moet inschatten hoe de situatie over drie jaar zal zijn. En hoewel de iPhone momenteel de beste toegankelijkheid biedt voor blinden en slechtzienden, wordt hij niet vergoed. Verzekeraars beschouwen hem als een ‘algemeen middel’.”

Velleman vraagt zich vooral af, of een blinde minister-president wel genoeg sociale signalen kan opvangen. “Als blinde is het lastig in te schatten, of iemand tijdens een debat verveeld of cynisch naar je kijkt, of misschien wel uit het raam zit te staren. Die sociale beperkingen kwamen ook ter sprake toen ik onlangs met een aantal blinden rond de tafel zat. Ze zouden graag meer informatie hebben over de mensen om hen heen: wat doen ze, waarom lachen ze, komt er iemand met uitgestoken hand op je af?”

Hoewel hij vermoedt, dat een assistent voor een blinde premier onmisbaar blijft, is hij erg optimistisch over de toekomst. “De technologie wordt steeds sneller, er kan steeds meer. De ‘internet of things’ is voordelig voor slechtzienden: overal komen sensoren in, zodat apparaten zoals een thermostaat via je mobiel zijn te besturen. Nu zijn er verschillende apps voor allerlei functies, die kunnen geïntegreerd worden in Google Glass-achtige producten die slechtzienden met hun stem aansturen. En over een aantal jaren zijn er zelfrijdende auto’s voor blinden.”

Taboe
Eén kanttekening wil de onderzoeker graag maken: bij de ontwikkeling van al die producten worden blinden en slechtzienden nog te weinig betrokken. “De toekomst kan er nog positiever uitzien, als we meer met elkaar optrekken. Er is echt een netwerkprobleem: ik kom bedrijven tegen die werken aan innovaties voor slechtzienden, maar die daar nooit iemand bij betrekken die blind is.”

Ook Wendy Voorn denkt dat slechtzienden nog te vaak botsen tegen de onzichtbare muur tussen mensen met goede ogen en zij zelf. Met name voor veel jongeren vormt slechtziendheid een taboe. “Er is zoveel angst om af te wijken, dat jongeren er zelfs voor kiezen om hulpmiddelen zoals spraaksoftware niet te gebruiken. Ze verbergen hun slechtziendheid liever.”

Een herkenbaar probleem, vindt Florian Beijers. “Veel mensen hebben nog een zestigerjaren-beeld van blinden, alsof we alleen maar achter de geraniums kunnen zitten. Ik krijg soms staande ovaties als ik zelfstandig oversteek! Slechtzienden krijgen een label opgeplakt als ‘anders’ en anders is al snel vreemd, of zelfs verdacht.”

Dat is precies de reden dat Beijers graag meewerkt aan dit soort interviews. Slechtziende en blinde jongeren drukt hij op het hart om vooral naar een reguliere school te gaan. “Verbreed je wereldbeeld! Ik zie het fout gaan bij mensen die te lang blijven hangen in het blindenwereldje: als jij op Facebook allleen blinde vrienden hebt, ben je voor een werkgever meteen minder interessant. Alleen op een reguliere middelbare school leer je uit je eigen leefwereld te komen en goed ziende mensen aan te spreken. Dat is in het begin ontzettend eng, maar daarna wordt het steeds eenvoudiger.”


KADERTJE: Slechtziendheid in Nederland
In Nederland wonen naar schatting 76.000 blinden en 223.000 slechtzienden. ‘Slechtziend’ wil zeggen dat iemand minder dan dertig procent ziet van wat een normaal persoon waarneemt. Vision2020 heeft uitgerekend dat door vergrijzing het aantal blinden en slechtzienden in Nederland tot 2020 zal toenemen tot 354.000. Ongeveer 85% van alle visueel beperkten is vijftig jaar of ouder en tweederde van hen is vrouw.

KADERTJE: Programmeren met je ogen dicht
Florian Beijers, op Twitter en onder programmeurs beter bekend als ‘Zersiax’, heeft de vraag al vaak moeten beantwoorden: hoe kan een blinde programmeren? Daartoe aangespoord door vrienden schreef hij er onlangs een blog over, die vervolgens veelvuldig werd gedeeld.

Wat denk jij, kunnen we ooit een blinde premier krijgen?